The Secrets To Civilization

Historycy i archeolodzy przez lata głowili się nad teoriami wyjaśniającymi upadek większości śródziemnomorskich państw i kultur w czasach panowania faraona Ramzesa III (ok. 1155 r. p.n.e.) – od Mykeńczyków po Hetytów i Babilończyków – z wyjątkiem samego Egiptu. Nieliczne starożytne zapiski, głównie jego autorstwa, potwierdzają nastanie mrocznych wieków, głodu i najazdów tajemniczych „Ludów Morza”. Żadne ze znanych dotąd wojen i katastrof nie tłumaczyły jednak, dlaczego wszystko wydarzyło się niemal jednocześnie. Odpowiedź przyniosły dopiero dane klimatyczne – susza spowodowana spadkiem temperatur wyjaśnia nawałnice i wywołane głodem migracje, podczas gdy osiadłe cywilizacje i handel załamywały się lawinowo. Jedynie żyzne brzegi Nilu pozostały bezpieczną oazą, dzięki czemu tamtejsze mocarstwo przetrwało.

Historycy i archeolodzy przez lata głowili się nad teoriami wyjaśniającymi upadek większości śródziemnomorskich państw i kultur w czasach panowania faraona Ramzesa III (ok. 1155 r. p.n.e.) – od Mykeńczyków po Hetytów i Babilończyków – z wyjątkiem samego Egiptu. Nieliczne starożytne zapiski, głównie jego autorstwa, potwierdzają nastanie mrocznych wieków, głodu i najazdów tajemniczych „Ludów Morza”. Żadne ze znanych dotąd wojen i katastrof nie tłumaczyły jednak, dlaczego wszystko wydarzyło się niemal jednocześnie. Odpowiedź przyniosły dopiero dane klimatyczne – susza spowodowana spadkiem temperatur wyjaśnia nawałnice i wywołane głodem migracje, podczas gdy osiadłe cywilizacje i handel załamywały się lawinowo. Jedynie żyzne brzegi Nilu pozostały bezpieczną oazą, dzięki czemu tamtejsze mocarstwo przetrwało.

Cesarstwo Rzymskie rozwijało się i kwitło na niespotykaną skalę, łącząc wzorową organizację, postęp technologiczny i kunszt militarny ze sprzyjającym klimatem w swoim „złotym wieku”, praktycznie jednocząc świat śródziemnomorski pod znakiem „Pax Romana”. Poradziło sobie nawet z wielką pandemią, prawdopodobnie ospy prawdziwej, która uśmierciła miliony z około 50 milionów mieszkańców. Gdy ustabilizowało swoje granice na Renie i Dunaju, uderzyło w nie ochłodzenie klimatu, które wywołało wielkie migracje plemion germańskich i innych ludów ze wschodu oraz północy. Dodatkowo osłabiła je znacznie groźniejsza dżuma, która wyludniła całe miasta i regiony, a potem powracała przez całą epokę feudalną, podczas gdy stabilność polityczną niszczyły zamachy stanu i wojny domowe toczone przez rywalizujących generałów. Niewiedza medyczna – a nawet szkodliwe terapie, mimo pewnego postępu odnotowanego przez lekarza Galena – sprawiły, że wielkie osiągnięcia, takie jak łaźnie i systemy kanalizacyjne, sprzyjały rozprzestrzenianiu się zarazków i chorób. Dotyczyło to zwłaszcza rozrastających się miast, a przede wszystkim stolicy – pierwszego miasta w Europie liczącego ponad milion mieszkańców aż do czasów wiktoriańskiego Londynu – uzależnionej od ogromnych dostaw żywności i bezradnej wobec bagien, na których lęgły się komary roznoszące malarię.