The Century of the Self

Historia relacji między Zygmuntem Freudem a jego amerykańskim siostrzeńcem, Edwardem Bernaysem. Bernays w latach 20. XX wieku stworzył zawód public relations i jako pierwszy wykorzystał idee Freuda do manipulowania masami. Pokazał amerykańskim korporacjom, jak sprawić, by ludzie pragnęli rzeczy, których nie potrzebują, systematycznie łącząc towary produkowane masowo z ich nieświadomymi pragnieniami.

Odcinek bada, jak rządzący w powojennej Ameryce wykorzystywali teorie Freuda na temat nieświadomości, próbując kontrolować masy. Politycy i stratedzy uwierzyli w fundamentalne założenie Freuda, że głęboko w każdym człowieku kryją się niebezpieczne, irracjonalne pragnienia i lęki. Byli przekonani, że to właśnie uwolnienie tych instynktów doprowadziło do barbarzyństwa nazistowskich Niemiec. Aby nie dopuścić do powtórki, zaczęli szukać sposobów na okiełznanie tego ukrytego w ludzkim umyśle wroga.

W latach 60. radykalna grupa psychoterapeutów podważyła wpływy freudyzmu w Ameryce. Zainspirowały ich idee Wilhelma Reicha, ucznia Freuda, który zwrócił się przeciwko swojemu mistrzowi i był znienawidzony przez jego rodzinę. Reich uważał, że wewnętrzne „ja” nie musi być tłumione ani kontrolowane – należy wręcz zachęcać je do ekspresji. Dało to początek ruchowi politycznemu, który dążył do stworzenia nowego człowieka, wolnego od psychologicznego konformizmu zaszczepionego przez biznes i politykę. Odcinek pokazuje, jak w Ameryce – za sprawą ruchów samopomocowych, takich jak Erhard Seminars Training Wernera Erharda – doprowadziło to do niepowstrzymanego rozkwitu ekspresyjnego „ja”: Pokolenia „Ja”. Amerykańskie korporacje szybko jednak zrozumiały, że ten nowy model to nie zagrożenie, a ich największa szansa. W ich interesie było podsycanie w ludziach poczucia wyjątkowości, a następnie sprzedawanie im sposobów na jej wyrażenie. W tym celu sięgnęły po techniki opracowane przez psychoanalityków freudowskich, by odczytywać ukryte pragnienia tego nowego „ja”.

Ten odcinek wyjaśnia, jak lewicowi politycy w Wielkiej Brytanii i Stanach Zjednoczonych sięgnęli po techniki wypracowane przez biznes, aby odczytywać i spełniać wewnętrzne pragnienia jednostek. Zarówno New Labour pod wodzą Tony'ego Blaira, jak i Demokraci z Billem Clintonem na czele, wykorzystali grupy fokusowe – wymyślone pierwotnie przez psychoanalityków – by odzyskać władzę. Postanowili dopasować swój program polityczny do skrytych emocji i pragnień ludzi, dokładnie tak, jak kapitalizm nauczył się robić to z produktami. Na tym gruncie wyrosła nowa kultura public relations i marketingu w polityce, biznesie i dziennikarstwie. Jedną z jej brytyjskich gwiazd został Matthew Freud, idący w ślady swojego krewnego, Edwarda Bernaysa, twórcy PR-u z lat 20. Politycy wierzyli, że budują nową, lepszą formę demokracji, która naprawdę odpowiada na wewnętrzne potrzeby jednostki. Nie zdawali sobie jednak sprawy, że celem twórców tych metod wcale nie było wyzwolenie ludzi, lecz znalezienie nowego sposobu na ich kontrolowanie.