Święty Augustyn

Hippona (Afryka Północna), 430 rok n.e. Od miesięcy miasto, będące rzymską prowincją od czasów Cezara, jest oblegane przez Wandali pod wodzą króla Genseryka. Augustyn – biskup Hippony – ma możliwość ucieczki na pokładzie statku przysłanego specjalnie po niego przez papieża, lecz mimo nacisków siostrzenicy Lucilli postanawia zostać ze swoimi współobywatelami. Wzywa radę miejską do podjęcia mediacji z najeźdźcami, jednak trybun cesarski Valerius okazuje się jego zaciekłym przeciwnikiem: Rzym nigdy nie ugnie się przed barbarzyńcami. U boku Valeriusa stoi również młody centurion Fabius, także wrogi Augustynowi, lecz zakochany w Lucilli. Rozdarty papieskim wezwaniem do ratowania siebie i swoich pism Augustyn wraca myślami do przeszłości. Wspomnienia przenoszą nas do... Tagasty, małej rolniczej osady w głębi Afryki Północnej. Augustyn jest niespokojnym nastolatkiem, obojętnym na starania matki Moniki, która bezskutecznie próbuje przekazać synowi chrześcijańską wiarę. Młodzieniec ponad wszystko pragnie zostać wielkim prawnikiem i brylować w sądach Imperium. Z tego powodu postanawia udać się do Kartaginy, do szkoły prawdziwego mistrza forum, Macrobiusa. W wielkim mieście Augustyn mieszka u swojego bardzo zamożnego rówieśnika, Valeriusa, który oddaje mu piękną niewolnicę Khalidę. Mijają lata i marzenia Augustyna zdają się spełniać: staje się wspaniałym mówcą, mając do dyspozycji wszelkie przyjemności i luksusy, jakie może zaoferować Kartagina. Wszystko jednak sypie się w gruzy, gdy oskarżony, którego wybronił mimo jego winy, ponownie dopuszcza się potwornego morderstwa. W Augustynie rodzi się głęboki kryzys sumienia, który skłania go do powrotu do matki Moniki wraz z Khalidą, jedyną kobietą, którą naprawdę kocha. W relacji z Moniką powracają stare i nowe zgrzyty, które cichną dopiero wraz z narodzinami jej wnuka, Adeodatusa. Augustyn zdaje się zapominać o dawnych latach i wiedzie życie skromnego prowincjonalnego nauczyciela u boku rodziny – do czasu, gdy odnajduje go Valerius i na nowo rozbudza w nim ambicje. Proponuje mu posadę mówcy na dworze cesarskim w Mediolanie, by osłabić pozycję katolickiego biskupa Ambrożego, nielubianego przez cesarzową Justynę, wyznawczynię arianizmu. Po przeprowadzce do Mediolanu Augustyn błyskawicznie podbija dwór. Rywalizacja z Ambrożym okazuje się jednak trudniejsza, niż przypuszczał.

W Mediolanie Khalida zdaje sobie sprawę, że jest przeszkodą w karierze Augustyna, i postanawia odejść od niego oraz od ukochanego syna. Bolesne rozstanie z Khalidą, relacja z biskupem Ambrożym oraz zderzenie z hipokryzją dworskiego życia wywołują u Augustyna coraz większe rozterki, aż wreszcie staje się on bezradnym świadkiem szarży gwardii cesarzowej na wiernych katolików, wśród których dostrzega własną matkę. Kryzys sięga zenitu. Po nocy pełnej udręki i wyrzutów sumienia słyszy słynne słowa: „Bierz i czytaj...”. Pod wpływem fragmentu z Listu św. Pawła doznaje olśnienia i na oczach wzruszonej matki przyjmuje chrzest z rąk biskupa Ambrożego. Niedługo potem, tuż przed planowanym powrotem do Tagasty, Monika umiera. Wiele lat po nawróceniu Augustyn zostaje biskupem Hippony. Jako biskup nakłania przywódcę heretyckich biskupów donatystów do zwołania synodu, który ma zakończyć bratobójczy konflikt z katolikami. Donatysta zgadza się pod warunkiem, że spór rozstrzygnie sędzia Hilary, człowiek nieskazitelny i powszechnie szanowany za uczciwość. Synod kończy się zwycięstwem katolików, lecz Hilary płaci za to życiem, zamordowany przez donatystów. Dopiero teraz okazuje się, że synem Hilarego jest Fabius – ten sam, który przebywa obecnie w Hipponie u boku cesarskiego trybuna Valeriusa i sprzeciwia się nawoływaniom biskupa Augustyna do pokoju. Valerius przechodzi od słów do czynów: staje na czele zbrojnego oddziału, który podejmuje próbę wypadu przeciwko oblegającym miasto wojskom Genseryka. Przed wyruszeniem Fabius żegna się namiętnie z Lucillą. Wyprawa kończy się całkowitą klęską – Wandalowie ciskają w stronę miasta worki z odciętymi głowami pojmanych żołnierzy z Hippony. Lucilla jest załamana myślą, że straciła Fabiusa na zawsze. Augustyn podejmuje ostatnią, desperacką próbę i z narażeniem życia udaje się do Genseryka. Wbrew wszelkim przewidywaniom udaje mu się wynegocjować uwolnienie jeńców w zamian za poddanie miasta. Mimo to wielu mieszkańców woli zaufać Valeriusowi i czekać na przybycie rzymskiej floty. Augustyn postanawia jednak zostać w Hipponie i nakazuje wyładować ze statku papieskiego skrzynie ze swoimi księgami, by zrobić miejsce dla tych, którzy chcą opuścić miasto. Wśród nich są Lucilla i Fabius, którym Augustyn przed odpłynięciem udziela ślubu. Tego samego wieczoru rzymska flota ponosi całkowitą klęskę, a Wandalowie wdzierają się do Hippony. Z płonących murów powierzonego mu przez Boga miasta Augustyn widzi odpływający papieski statek z bezpiecznymi współobywatelami na pokładzie. Po miesiącach, pośród ruin Hippony, widzimy dziecko wchodzące do splądrowanego gabinetu biskupa, które zaczyna wertować jedną z jego ksiąg. Dziś po armii Wandali nie ma już śladu. Imperium Rzymskie jest tylko wspomnieniem. Lecz księgi Augustyna czytane są na całym świecie.