Dzikie wyspy

Pierwszy odcinek ukazuje korzyści płynące z naturalnej budowy geologicznej Wielkiej Brytanii i bada sposoby na odtworzenie zubożałych ekosystemów wysp dla przyszłych pokoleń.

Lasy Wysp Brytyjskich to miejsca magiczne i tajemnicze, jednak jako jedne z najmniej zalesionych obszarów w Europie są one również zagrożone. Sir David Attenborough obserwuje tutejsze lasy w zmieniających się porach roku, ukazując niezwykłe zwierzęta i ukryte dramaty, które rządzą ich życiem.

David Attenborough bada łąki i murawy Wielkiej Brytanii oraz Irlandii, pokazując zwierzęta, które je współtworzą, i niezwykłe historie, jakie kryją. Od nadmorskich ukwieconych łąk na szkockich Hebrydach Zewnętrznych po bogate, otwarte krajobrazy w górach południowej Irlandii trafiamy do zaskakujących i pełnych napięcia światów. W południowej Anglii spotykamy niezwykłą pszczołę zamieszkującą murawy kserotermiczne – jedno z najrzadszych siedlisk – która składa jaja w pustych muszlach ślimaków. Tymczasem na barwnych wydmowych łąkach machair na Hebrydach sieweczki obrożne i czajki starają się odchować swoje puchate pisklęta i uchronić je przed plądrującymi mewami. Cofamy się w czasie, by poznać dawne, rozległe, dzikie pastwiska, po czym obserwujemy stada półdzikich koni, wśród których ogiery toczą zaciekłe walki o klacze. Dziś zwierzęta te pomagają przywrócić tym ziemiom dziki charakter. Na naszych nielicznych ocalałych, bogatych w kwiaty łąkach rozgrywa się niezwykła historia sukcesu w dziedzinie ochrony przyrody. Wytępiony niegdyś na wyspach modraszek arion ma dziś w Anglii swoje największe znane populacje. Jego przetrwanie opiera się na sprytnym oszustwie: wścieklice zostają zwabione do adoptowania niepozornych, lecz drapieżnych gąsienic tego motyla. Następnie nasza wyprawa przenosi się w góry. Każdego wczesnowiosennego ranka zadziorne samce cietrzewia walczą o najlepsze pozycje na zmrożonych tokowiskach. Ich jedynym celem jest zaimponowanie samicom. Tymczasem na południowych piargach dziesiątki żmij zygzakowatych budzą się z hibernacji, by wziąć udział w zaskakująco subtelnych godach. Odcinek kończy potężne starcie w dzikich górach hrabstwa Kerry – spektakularne rykowisko jeleni szlachetnych, największych ssaków lądowych Wielkiej Brytanii i Irlandii. Tutejsze łąki i pastwiska są zagrożone. W ciągu ostatniego stulecia straciliśmy 97% bogatych gatunkowo łąk, wypieranych przez nowoczesne rolnictwo. Ten odcinek pokazuje, jak wielkie znaczenie mają różnorodne tereny trawiaste dla gatunków, dla których te wyspy są domem.

Od górskich strumieni w szkockim paśmie Cairngorm po rozległe równiny błotne w Norfolk, David Attenborough zabiera nas w podróż od źródeł do morza, śledząc bieg słodkich wód przez tutejszy krajobraz. Po drodze spotykamy całe mnóstwo dzikich zwierząt, które żyją w rzekach i jeziorach oraz wokół nich. Zdeterminowane łososie szlachetne płyną w górę rzeki w jednej z najwspanialszych migracji na Ziemi – walczą z prądem i wszelkimi przeciwnościami, by dotrzeć na swoje tarliska w wyższych partiach gór. Bobry spowalniają nurt budową tam, tworząc przy tym środowisko życia dla takich stworzeń jak bagniki przybrzeżne, które świetnie radzą sobie w wolno płynących ciekach. Tutejsze rzeki kredowe to jedne z najrzadszych i najcenniejszych ekosystemów słodkowodnych na świecie, a nad nimi każdego lata miliony jętek wylęgają się, tańczą i rozmnażają przez zaledwie kilka dni. Na brzegu rzeki mały, skryty ssak – rzęsorek rzeczek – żyje na najwyższych obrotach. Szybki metabolizm zmusza go do nieustannego, szaleńczego poszukiwania pożywienia, zarówno pod wodą, jak i na lądzie. Nocą rzeki również tętnią życiem, stając się terenem łowieckim dla nocków rudych, które chwytają zdobycz tuż znad powierzchni wody i bezpośrednio z niej. Łatwo zrozumieć, dlaczego po angielsku bywają nazywane nietoperzami wodnymi. Mrok sprzyja także ropuchom, które każdej wiosny masowo wędrują do swoich tradycyjnych miejsc rozrodu. Kilka miesięcy później małe ropuszki muszą wydostać się ze stawów i wrócić do lasu – to najbardziej niebezpieczna wyprawa w ich młodym życiu. Gdy rzeki zwalniają bieg, rozlewają się szeroko i tworzą ogromne trzcinowiska. Kobuzy, małe i zwinne ptaki drapieżne, nurkują nisko i z dużą prędkością, akrobatycznie chwytając ważki w letnim słońcu, a wczesną wiosną perkozy dwuczube łączą się w pary w jednym z najbardziej skomplikowanych i pięknych rytuałów godowych w świecie przyrody. Tam, gdzie słodka woda uchodzi do morza, mogą powstawać rozległe równiny błotne, bogate w osady niesione przez rzekę. Siedliska te jak magnes przyciągają setki tysięcy zimujących ptaków brodzących – migrantów, które przybywają, by pożywić się pokarmem ukrytym pod mułem. Ściągają one jednak także własnych wrogów: sokoły wędrowne co roku odwiedzają wybrzeża, a wędrowne ptaki stają się ich łupem.

Sir David Attenborough bada zaskakująco tętniące życiem morza otaczające Wyspy Brytyjskie. Rozległe morskie ostępy wokół nas są ponad trzykrotnie większe niż ląd, a mimo to dla wielu pozostają tajemnicą. Pełne barw i kipiące życiem wody Wielkiej Brytanii i Irlandii mają kluczowe znaczenie dla wielu gatunków. W tym odcinku zanurzamy się pod fale, aby odkryć wspaniałe siedliska ciągnące się wzdłuż ponad 35 tysięcy kilometrów wybrzeża. Zimą dowody na bogactwo oceanu widać wyraźnie na plaży w Norfolk, gdzie tysiące szarytek morskich gromadzą się na brzegu, by wydać na świat potomstwo. Wielka Brytania i Irlandia są domem dla 40 procent światowej populacji tego gatunku, a liczba młodych rodzących się na tych wybrzeżach rośnie z każdym rokiem. Kiedy nowo narodzone foczki przestają ssać mleko, samice są gotowe do ponownego rozrodu, a potężne samce toczą gwałtowne, krwawe walki o fragment plaży i znajdujące się na nim partnerki. Tuż za plażą tętniące życiem płycizny kryją w sobie cenne ekosystemy. Bujne łąki trawy morskiej służą wielu zwierzętom za schronienie i żłobek, stanowiąc jednocześnie kluczowe magazyny dwutlenku węgla. Są także domem dla jednych z najdziwniejszych ryb w tych wodach – koników morskich. Śledzimy samca i samicę wykonujących baletowy taniec godowy i subtelnie splatających się ogonami. Stawka jest wysoka, bo łączą się w pary na całe życie. W głębszych wodach polują pokryte wzorami mątwy. Po zmroku maleńkie glony unoszące się w toni zdradzają im obecność ofiary – bioluminescencja pozwala mątwom chwytać zdobycz nawet w środku nocy. Niektóre zwierzęta, takie jak maje, odbywają masowe wędrówki po płytkim dnie. Przez zaledwie kilka dni w roku tysiące krabów maszerują razem, tworząc olbrzymią masę ciał. Inne, jak powolny ślimak morski Thecacera pennigera, przemieszczają się w o wiele bardziej hipnotyzujący sposób: unoszą się z prądami wodnymi w nowe, bogatsze w pokarm rejony, używając swoich ciał niczym skrzydeł, by płynąć w górę i dryfować. Na najdalej wysuniętym na północ krańcu Wysp Brytyjskich leżą Szetlandy. Nienaruszone wybrzeże jest ostoją ponad tysiąca wydr. Śledzimy nieustraszoną młodą wydrę, która nurkuje na dno morza i przewraca kamienie w poszukiwaniu ryb i krabów. Musi złowić wystarczająco dużo zdobyczy, by zachować ciepło w lodowatej wodzie Północy. Na szczęście pożywienia tu nie brakuje. Wir Corryvreckan u zachodnich wybrzeży Szkocji to trzeci co do wielkości wir wodny na świecie. Zderzające się prądy wynoszą składniki odżywcze ku powierzchni, a woda zamienia się w bogatą zupę z mikroskopijnych glonów. Żywią się nimi niezwykłe stworzenia tworzące zooplankton, który z kolei stanowi podstawę diety największej tutejszej ryby – długoszpara. Śledzie i makrele formują potężne ławice, również polując na plankton, co przyciąga podniebnych drapieżników. Głuptaki pikują z prędkością ponad 90 kilometrów na godzinę, by chwytać ryby, a uderzając o taflę wody, składają skrzydła, aby nie uległy złamaniu. W poruszającym wystąpieniu przed kamerą Sir David żegna młodziutkiego burzyka północnego, który wyrusza w daleką, liczącą niemal 10 tysięcy kilometrów podróż przez ocean aż do Ameryki Południowej. To najlepszy dowód na to, jak ogromne znaczenie dla przetrwania dzikiej przyrody na całym świecie mają Wyspy Brytyjskie i otaczające je obfite morza.